Prawne aspekty stosowania programów leczenia niepłodności wykorzystujących technologie wspomaganego rozrodu (ART) na Ukrainie regulują:
- Kodeks rodzinny Ukrainy — art. 123, ust. 1-3 — określający pochodzenie dziecka urodzonego w wyniku korzystania z ART:
- Gdy embrion osoby poczętej przez małżonków (mężczyznę i kobietę) w wyniku zastosowania technologii wspomaganego rozrodu przenosi się do ciała innej kobiety, rodzicami dziecka są małżonkowie.
- Małżonkowie są uznawani za rodziców dziecka urodzonego przez małżonkę po przeniesieniu do jej ciała ludzkiego zarodka poczętego przez jej męża i inną kobietę w wyniku zastosowania technologii wspomaganego rozrodu.
- Artykuł 48 Ustawy Ukrainy «Podstawy ustawodawstwa Ukrainy w zakresie ochrony zdrowia» określa warunki przeprowadzenia sztucznego zapłodnienia:
Stosowanie sztucznego zapłodnienia i implantacji zarodka przeprowadza się zgodnie z warunkami i procedurą ustanowioną przez centralny organ władzy wykonawczej, który zapewnia tworzenie państwowej polityki w zakresie opieki zdrowotnej, zgodnie z wskazaniami medycznymi pełnoletniej kobiety, z którą dokonuje się takiego działania, obecności pisemnej zgody małżonków, zapewnienia anonimowości dawcy i zachowanie tajemnicy lekarskiej.
Z prawnego punktu widzenia korzyści z odbycia programu macierzyństwa zastępczego na Ukrainie polegają w szczególności na następującym:
- Umowy o macierzyństwo zastępcze zawierane na zasadach komercyjnych są dozwolone na Ukrainie bez jakichkolwiek ograniczeń w wysokości wynagrodzenia matki Zastępczej;
- Pozwolenie organu specjalnego nie jest wymagane (co jest konieczne w sprawach adopcyjnych);
- Nie ma potrzeby rozpatrywania sprawy w sądzie;
- Nie jest przewidziana późniejsza procedura adopcji nowo narodzonego dziecka;
- Imiona rodziców Genetycznych od samego początku są wskazane w akcie urodzenia dziecka;
- Zgodnie z prawem matka Zastępcza nie nabywa żadnych praw rodzicielskich w stosunku do dziecka urodzonego w wyniku programu macierzyństwa zastępczego. Prawnymi rodzicami dziecka urodzonego przez matkę Zastępczą są wyłącznie rodzice Genetyczni.
Macierzyństwo zastępcze jest regulowane na Ukrainie przez następujące akty prawne:
- Kodeks rodzinny (zwany dalej KR) Ukrainy;
- Ustawa Ukrainy «O rejestracji państwowej aktów stanu cywilnego» nr 2398/VI z dnia 01.07.2010 r.;
- «Zasady rejestracji państwowej aktów stanu cywilnego» nr 52/5 z 18.10.2000 r.;
- «Instrukcja dotycząca procedury stosowania technologii wspomaganego rozrodu», zatwierdzona nakazem Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy nr 771 z 12.22.2008r.;
- Ustawa Ukrainy «O obywatelstwie Ukrainy» nr 2235-III z 18.01.2001 r.;
- «Zasady wjazdu cudzoziemców i bezpaństwowców na Ukrainę, ich wyjazd z Ukrainy i przejazd tranzytowy przez jej terytorium», zatwierdzone Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1074 z 29.12.1995 r.
Kodeks rodzinny Ukrainy, który wszedł w życie w dniu 01.01.2004 roku, zalegalizował macierzyństwo zastępcze, w wyniku którego ustawodawstwo ukraińskie stało się jednym z najkorzystniejszych na świecie dla odbycia tego typu programów.
Jego przepisy stwierdzają, że:
-
-
-
- W przypadku narodzin przez małżonkę dziecka poczętego w wyniku zastosowania technologii wspomaganego rozrodu, implementowanych za pisemną zgodą jej męża, jest on zapisywany jako ojciec dziecka. (Uwaga: artykuł ma również zastosowanie w przypadkach tradycyjnego macierzyństwa zastępczego)
- Gdy embrion osoby poczętej przez małżonków (mężczyznę i kobietę) w wyniku zastosowania technologii wspomaganego rozrodu przenosi się do ciała innej kobiety, rodzicami dziecka są małżonkowie. (Uwaga: artykuł stosuje się w przypadku macierzyństwa zastępczego ciążowego)
- Małżonkowie są uznawani za rodziców dziecka urodzonego przez małżonkę po przeniesieniu do jej ciała ludzkiego zarodka, poczętego przez jej męża i inną kobietę w wyniku zastosowania technologii wspomaganego rozrodu.
-
-
- Tak więc część 2 art. 123 KR Ukrainy wyraźnie reguluje stosunki prawne macierzyństwa zastępczego. Zgodnie z tym przepisem prawa rodzicielskie należą do małżeństwa, które wyraziło zgodę na stosowanie technologii wspomaganego rozrodu. Matka zastępcza nie ma prawa do zatrzymania dziecka po urodzeniu.
- Kolejną ważną kwestią, która dotyczy praw uczestników programów macierzyństwa zastępczego, jest kwestionowanie macierzyństwa. Zgodnie z art. 39 ust. 2 KR Ukrainy kobieta, która uważa się za matkę dziecka, ma prawo zgłosić pozew przeciwko kobiecie zapisanej jako matka dziecka o uznanie jej macierzyństwa.
- Równocześnie zakwestionowanie macierzyństwa jest niedopuszczalne w przypadkach przewidzianych w części 2 i 3 artykułu 123 KR Ukrainy, to jest w przypadku urodzenia dziecka poczętego przez małżonków korzystających z technologii wspomaganego rozrodu, w tym metody macierzyństwa zastępczego. Dotyczy to również dawców gamet, którzy z punktu widzenia prawa nie mają możliwości uzyskać praw rodzicielskich do dziecka, które urodziło się w programie IVF z wykorzystaniem komórek dawcy.