Οι νομικές απόψεις της χρήσης προγραμμάτων θεραπείας υπογονιμότητας που χρησιμοποιούν τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ουκρανία ρυθμίζουν:
- Ο Οικογενειακός Κώδικας της Ουκρανίας — Άρθρο 123, παράγραφοι 1-3 — ο προσδιορισμός της καταγωγής ενός παιδιού που γεννήθηκε ως αποτέλεσμα της χρήσης της τεχνολογίας υποβοηθούμενης αναπαραγωγής:
- Στην περίπτωση μεταφοράς του ανθρώπινου εμβρύου το οποίο έχει συλληφθεί από τους συζύγους (από τον άντρα και γυναίκα), με τη βοήθεια τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στο σώμα μιας άλλης γυναίκας, οι σύζυγοι θα καταχωρηθούν ως οι γονείς του τέκνου.
- Οι σύζυγοι αναγνωρίζονται ως γονείς παιδιού που γεννιέται από την σύζυγο μετά τη μεταφορά ανθρώπινου εμβρύου στο σώμα της, που έχει συλληφθεί από τον σύζυγό της και άλλη γυναίκα ως αποτέλεσμα της χρήσης τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Από νομικής απόψεως, τα πλεονεκτήματα του προγράμματος παρένθετης μητρότητας στην Ουκρανία είναι, μεταξύ άλλων, τα εξής:
— Οι συμφωνίες περί παρένθετης μητρότητας που συνάπτονται σε εμπορική βάση επιτρέπονται στην Ουκρανία χωρίς περιορισμούς στο ποσό της αμοιβής της παρένθετης μητέρας,
— Δεν απαιτείται άδεια της ειδικής αρχής (όπως απαιτείται στις περιπτώσεις υιοθεσίας),
— Δεν υπάρχει ανάγκη για ακρόαση της υπόθεσης στο δικαστήριο,
— Δεν παρέχεται η επακόλουθη διαδικασία για την υιοθεσία ενός νεογέννητου παιδιού,
— Τα ονόματα των γενετικών γονέων είναι από την αρχή που αναγράφονται στο πιστοποιητικό γέννησης του παιδιού,
— Σύμφωνα με τη νομοθεσία, η Παρένθετη μητέρα δεν αποκτά κανένα γονικά δικαιώματα σε σχέση με το παιδί που θα γεννηθεί ως αποτέλεσμα του προγράμματος παρένθετης μητρότητας. Οι νόμιμοι γονείς ενός παιδιού που γεννήθηκε από μια παρένθετη μητέρα θεωρούνται αποκλειστικά Γενετικοί γονείς.
Η παρένθετη μητρότητα ρυθμίζεται στην Ουκρανία από τις ακόλουθες νομικές πράξεις:
— ο Οικογενειακός Κωδικός (στο εξής — ΟΚ) της Ουκρανίας,
— ο Νόμος της Ουκρανίας «Περί της καταχώρισης των ληξιαρχικών πράξεων» αριθ. 2398/VI της 01.07.2010,
— «Οι Κανονισμοί κρατικής εγγραφής των ληξιαρχικών πράξεων» αριθ. 52/5 της 18.10.2000,
— «Η Οδηγία σχετικά με τη διαδικασία χρήσης των τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής», που εγκρίθηκε με τη διάταξη του Υπουργείου Υγείας της Ουκρανίας αριθ. 771 της 22.12.2008,
— ο Νόμος της Ουκρανίας «Περί της υπηκοότητας της Ουκρανίας» αριθ. 2235-III της 18.01.2001г.,
— «Οι Κανονισμοί εισόδου αλλοδαπών και απάτριδων στην Ουκρανία, εξόδου τους από την Ουκρανία και διαμετακόμιση μέσω του εδάφους της», εγκρίθηκαν με το διάταγμα του Υπουργικού Συμβουλίου της Ουκρανίας αριθ. 1074 της 29.12.1995.
Ο Οικογενειακός Κώδικας της Ουκρανίας, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 01.01.2004, νομιμοποίησε την παρένθετη μητρότητα, με αποτέλεσμα η ουκρανική νομοθεσία έγινε μία από τις πιο ευνοϊκές στον κόσμο για αυτό το είδος προγράμματος.
Οι διατάξεις του ορίζουν ότι:
- Στην περίπτωση που μια σύζυγος γεννήσει ένα παιδί το οποίο έχει συλληφθεί με τη βοήθεια τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και η πράξη διενεργείται με την έγγραφη συγκατάθεση του συζύγου της, ο τελευταίος καταχωρείται ως ο πατέρας του παιδιού. (Σημείωση: το άρθρο εφαρμόζεται και σε περιπτώσεις παραδοσιακής παρένθετης μητρότητας)
- Στην περίπτωση μεταφοράς του ανθρώπινου εμβρύου το οποίο έχει συλληφθεί από τους συζύγους (από τον άντα και την γυναίκα), με τη βοήθεια τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στο σώμα μιας άλλης γυναίκας, οι σύζυγοι θα καταχωρηθούν ως οι γονείς του τέκνου. (Σημείωση: το άρθρο εφαρμόζεται σε περιπτώσεις παρένθετης μητρότητας με την κυοφορία)
- Οι σύζυγοι αναγνωρίζονται ως οι γονείς του τέκνου που γεννήθηκε από μια γυναίκα, ως αποτέλεσμα της μεταφοράς του ανθρώπινου εμβρύου το οποίο έχει συλληφθεί από τον σύζυγό της και μια άλλη γυναίκα, με τη βοήθεια τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Συνεπώς, το εδάφιο 2 του άρθρου 123 του ΟΚ της Ουκρανίας ρυθμίζει σαφώς τις νομικές σχέσεις της παρένθετης μητρότητας. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, τα γονικά δικαιώματα ανήκουν σε ένα παντρεμένο ζευγάρι που έχει δώσει τη συγκατάθεσή του για τη χρήση τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η παρένθετη μητέρα δεν έχει δικαίωμα να κρατήσει το παιδί μετά τη γέννησή του.
Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που αφορά τα δικαιώματα των συμμετεχόντων στα προγράμματα παρένθετης μητρότητας είναι η αµφισβήτηση μητρότητας. Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 39 του ΟΚ της Ουκρανίας, μια γυναίκα που θεωρεί ότι είναι η μητέρα του παιδιού έχει το δικαίωμα να προσφύγει με την αγωγή εναντίον της γυναίκας, η οποία καταγράφεται ως η μητέρα του παιδιού, και να αναγνωρίσει τη μητρότητά της.
Ταυτόχρονα, η αμφισβήτηση της μητρότητας δεν επιτρέπεται στις περιπτώσεις που προβλέπονται στα εδάφια 2 και 3 του άρθρου 123 του ΟΚ της Ουκρανίας, δηλαδή στην περίπτωση που ένα παιδί συλληφθεί από συζύγους που χρησιμοποιούν τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας. Αυτό ισχύει και για τους δότες γεννητικών γαμετών που νομικά δεν μπορούν να αποκτήσουν γονικά δικαιώματα σε παιδί που γεννήθηκε σε πρόγραμμα Εξωσωματικής γονιμοποίησης χρησιμοποιώντας κύτταρα δότη.